Αγχώδεις διαταραχές

Με ποιο τρόπο επηρεάζουν οι αγχώδεις διαταραχές το άτομο;

Οποιαδήποτε κατάσταση ή ερέθισμα που είναι ή μοιάζει να είναι απειλητικό για την υγεία μας, για τη ψυχική ηρεμία ή για τη σταθερότητα μας, μπορεί να προκαλέσει το συναίσθημα του άγχους, μιας απόλυτα φυσιολογικής αντίδρασης του οργανισμού μπροστά σε μια πιθανή απειλή. Μπορεί όλοι μας να έχουμε νιώσει έντονο άγχος μετά από μια σύγκρουση με οικείο μας πρόσωπο, μετά από αλλαγή εργασίας ή από μια απώλεια. Το κοινό σημείο στις διαταραχές άγχους είναι ότι το άτομο συνειδητοποιεί ότι δεν έχει τον έλεγχο σε πλήθος καταστάσεων στη ζωή του και έτσι ξεκινά μια γενική ανησυχία.

Τι συμβαίνει στο σώμα μας όταν αρχίζουμε να αγχωνόμαστε;

Το σώμα μας παράγει αδρεναλίνη, μία ορμόνη που μας «προετοιμάζει» να ανταπεξέλθουμε σε επικίνδυνες καταστάσεις, κάνοντας την καρδιά μας να λειτουργεί γρηγορότερα για να στείλει αίμα και οξυγόνο στους μυς και στον εγκέφαλο (ταχυκαρδία), κάνοντας του πνεύμονές μας να ανοίγουν για να πάρουν περισσότερο οξυγόνο (αίσθημα ασφυξίας κ.α.), διαταράσσοντας το γαστρεντερολογικό μας σύστημα («πεταλούδες» στο στομάχι, ναυτία, στομαχικές κράμπες) κ.α. Ουσιαστικά, λοιπόν, το άγχος λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας αφού μας προετοιμάζει είτε για να αποφύγουμε τον κίνδυνο είτε για να τον αντιμετωπίσουμε. Όταν ο οργανισμός αντιλαμβάνεται ότι ο κίνδυνος έχει περάσει, επανέρχεται στη φυσιολογική του κατάσταση.

Τι συμβαίνει όμως στην περίπτωση που το άγχος μας φέρνει υπερβολικά έντονα συμπτώματα ή επιμένει ακόμα και μετά από την απειλητική κατάσταση;

Για τους περισσότερους ανθρώπους, το άγχος εξαφανίζεται όταν το πρόβλημα έχει λυθεί. Μερικές φορές απλά το πέρασμα του χρόνου βοηθά.

Για μερικούς ανθρώπους, ωστόσο το άγχος παραμένει και γίνεται  δυσανάλογο σε σχέση με το ερέθισμα. Όταν το άγχος οδηγεί σε προβλήματα στην λειτουργικότητα τότε μπορούμε να αρχίσουμε να μιλάμε για πιθανή αγχώδης διαταραχή.

Οι αγχώδεις διαταραχές είναι αποτέλεσμα παράλογων πεποιθήσεων όσον αφορά την επικινδυνότητα μερικών καταστάσεων ή κάποιων γεγονότων. Έρευνες έχουν δείξει πως τα άτομα με αγχώδεις διαταραχές υπερεκτιμούν την επικινδυνότητα διαφόρων καταστάσεων.

Τότε μιλάμε για παθολογικό ή κλινικό άγχος, δηλαδή άγχος που χρήζει αντιμετώπισης. Αυτό το άγχος μπορεί να είναι σύμπτωμα διάφορων διαταραχών που ανήκουν σε μία γενική κατηγορία που ονομάζεται αγχώδεις διαταραχές. Σ’ αυτές ανήκουν οι εξής:

Ποιά είναι τα συμπτώματα των ειδικών φοβιών;

Το άτομο που έχει ειδική φοβία όταν βρίσκεται μπροστά στο φοβικό αντικείμενο εμφανίζει σωματικά συμπτώματα, όπως ταχυκαρδία, εφίδρωση, γρήγορη αναπνοή, ζαλάδα, τρέμουλο ή και πανικό. Προσπαθεί να απομακρυνθεί από το φοβικό αντικείμενο με κάθε τρόπο ή προσπαθεί συνήθως να αποφύγει τελείως τις καταστάσεις που του προκαλούν φόβο ή καταστάσεις στις οποίες μπορεί να  συναντήσει το φοβικό ερέθισμα.

Πώς δημιουργούνται οι ειδικές φοβίες;

Η  αιτία των ειδικών φοβιών παραμένει άγνωστη. Ωστόσο θεωρίες υποστηρίζουν ότι οι φοβίες δημιουργούνται εξαιτίας κάποιας τραυματικής εμπειρίας ή είναι αποτέλεσμα μιας μαθημένης αντίδρασης.

Κάποιος μπορεί να είχε μια τραυματική εμπειρία με ένα ζώο, για παράδειγμα να τον δάγκωσε ένας σκύλος όταν ήταν μικρός ή να ήταν μάρτυρας ενός τέτοιου περιστατικού και να ανέπτυξε μετά από αυτό μια φοβία για  όλους τους σκύλους.

Η φοβία μπορεί επίσης να είναι αποτέλεσμα μάθησης. Αν γονείς φοβούνται υπερβολικά ένα αντικείμενο ή μια κατάσταση, για παράδειγμα μια μητέρα φοβάται υπερβολικά τις αράχνες, παθαίνει πανικό και φωνάζει στη θέα τους, το παιδί θα μάθει την συμπεριφορά αυτή και μπορεί να αναπτύξει μια παρόμοια φοβία.

Αν ο φόβος είναι εύκολο να αποφευχθεί, τα άτομα με ειδικές φοβίες δεν ζητούν βοήθεια. Αλλά αν η φοβία εμποδίζει τη καθημερινότητα τους ή στα σχέδια τους για το μέλλον, η θεραπεία γίνεται αναγκαία. Τεχνικές γνωσιακής συμπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας οι οποίες στοχεύουν στο να βρουν, να ελέγξουν και να αντικαταστήσουν τις δυσλειτουργικές σκέψεις και συμπεριφορές με πιο λειτουργικές έχουν βρεθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικές στην θεραπεία των φοβιών. Επίσης αποτελεσματικές έχουν βρεθεί τεχνικές με τις οποίες το άτομο εκτίθεται σιγά σιγά σε αυτό που φοβάται μέχρι να μειωθεί εντελώς ο φόβος (σταδιακή έκθεση και συστηματική απευαισθητοποίηση). Τέλος ασκήσεις χαλάρωσης μπορούν να βοηθήσουν στην μείωση του άγχους που προκαλείται από την φοβία.